Raport z realizacji w latach 2003 - 2007 krajowego "Programu usuwania azbestu...

W dniu 4 marca 2008 roku Rada Ministrów przyjęła „Raport z realizacji w latach 2003-2007 Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest, stosowanych na terytorium Polski”.

Z jego treści wynika, iż stan gospodarki azbestem nie jest na zadowalającym poziomie. Mimo szeregu podjętych działań, nadal nie zostały wykonane podstawowe cele Programu, mające znaczenie zasadnicze dla zabezpieczenia środowiska przed negatywnym oddziaływaniem azbestu.

Ministerstwo Gospodarki, które jest odpowiedzialne za realizację Programu, rozdysponowało do tej pory środki budżetowe w wysokości 6 mln zł, m.in. na utworzenie i funkcjonowanie Ośrodka Referencyjnego Badań i Oceny Ryzyka Zdrowotnego Związanych z Azbestem oraz na przeszkolenie czterech tysięcy pracowników administracji publicznej w zakresie przepisów i procedur dotyczących postępowania z wyrobami zawierającymi azbest. Wsparcie finansowe uzyskały także inicjatywy samorządu terytorialnego, mające na celu oczyszczenie miejsc publicznych z azbestu (regionalne plany i programy oczyszczania), natomiast osobom fizycznym i spółdzielniom mieszkaniowym umożliwiono skorzystanie z preferencyjnych kredytów na działania związane z usuwaniem azbestu. Zbadano zanieczyszczenie azbestem ok. 90% powierzchni kraju oraz przeprowadzono badania zdrowotne ludności w rejonach zagrożonych. Uruchomiono także bazę danych o azbeście i odpadach zawierających azbest (dostępną w internecie na stronie www.bazaazbestowa.pl). Powstał elektroniczny systemem zbierania, agregowania i przekazywania stosownych informacji w ramach monitoringu realizacji „Programu usuwania azbestu…” (dostępny na stronie internetowej: http://azbest.ceramika.agh.edu.pl). Przeprowadzono także kampanię informacyjną w mediach, zorganizowano cykl regionalnych konferencji prasowych i audycji radiowych.

Mimo wyżej wymienionych działań, stanu realizacji Programu nie można uznać za zadowalający. Po upływie pięciu lat jeszcze nie wszystkie organy samorządu terytorialnego rozpoczęły wykonywanie zadań, dla których termin zakończenia wyznaczono na koniec 2006 r. Dotyczyło to w szczególności, opracowania przez zarządy województw planów rzeczywistego rozmieszczenia na terenie województw wyrobów zawierających azbest, zgromadzenia przez zarządy powiatów pełnych danych liczbowych o ilości i rozmieszczeniu wyrobów, a także ustalenia rejonów spodziewanego wzrostu zagrożenia pyłem azbestu (z uwagi na koncentrację występowania uszkodzeń lub technologicznego zużycia wyrobów zawierających azbest) oraz przygotowania przez zarządy gmin wykazów obiektów zawierających azbest oraz rejonów występującego narażenia na ekspozycję azbestu.

Kontrola NIK wykazała, że wbrew obowiązującym przepisom większość osób fizycznych i prawnych nie dokonała inwentaryzacji zastosowanych wyrobów zawierających azbest i nie przeprowadziła pierwszej kontroli stanu obiektu bądź urządzenia budowlanego w terminie wynikającym z przepisów (tj. do 6 listopada 2004r.) oraz nie sporządziła oceny stanu tych wyrobów. Brak ocen z pierwszej kontroli powodował zaniechanie dalszych kontroli okresowych i sporządzenia ocen stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest. Przyczyną jest jednak brak umiejętnego dokonania przez właścicieli lub zarządców obiektów z zabudowanym azbestem prawidłowej oceny rodzaju i stanu użytkowanych wyrobów zawierających azbest.

Z ustaleń kontroli przeprowadzonej przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, służącej ocenie stanu technicznego obiektów zawierających azbest wynikało, że osoby fizyczne i prawne w okresie od 30 września 2004r. do 31 grudnia 2005r. sporządziły około 110 tys. ocen budynków, co stanowiło jedynie 7,3% liczby obiektów budowlanych, zawierających wyroby z azbestem. Kontrola wskazała zatem przyczynę braku informacji o rzeczywistej ilości azbestu, miejscach występowania i stanie technicznym wyrobów.

Właściwe organy administracji publicznej wyznaczone w Programie nie podejmowały wystarczających działań dla pozyskania informacji dotyczącej ww. inwentaryzacji oraz ocen stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest w celu odpowiedniego rozpoznania miejsc występowania i stopnia zużycia wyrobów zawierających azbest. Brakuje rozwiązań zachęcających osoby fizyczne i prawne do usuwania wyrobów azbestowych.

Chcąc przyśpieszyć i ułatwić proces inwentaryzacji Główny Koordynator opracował stosowną ankietę i dwukrotnie, tj. w roku 2003 i 2005, zwracał się do wszystkich urzędów marszałkowskich, wojewódzkich i gminnych o jej wypełnienie i odesłanie. Analiza informacji zwrotnych wykazała, że nie uzyskano pełnych i prawidłowych danych. Informacje zwrotne były często niepełne, zaś część danych ujęto nieprawidłowo, stąd trudno mówić o źródle wiarygodnych informacji. Z informacji przekazanych przez urzędy marszałkowskie oraz urzędy wojewódzkie wynika, że zinwentaryzowano do tej pory 6360000 Mg i 1071808 mb wyrobów zawierających azbest - są to jednak dane szacunkowe i niepełne ze względu na niedopełnianie obowiązku inwentaryzacji przez zobowiązane do tego podmioty.

Ilość zeskładowanych odpadów zawierających azbest nie jest możliwa do określenia ze względu na niespójność informacji przekazanych przez urzędy marszałkowskie i urzędy wojewódzkie. Ponadto, wielkości podawane w raportach są wielkościami szacunkowymi. Według informacji uzyskanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w latach 2003-2005 na legalnych składowiskach zeskładowano około 164000 Mg. W ramach przeprowadzonej kontroli NIK ustalono, że do października 2004 roku na składowiskach przyjmujących odpady zawierające azbest zdeponowano łącznie około 160 tys. Mg odpadów, tj. 3% ilości odpadów przewidywanych do przekazania na składowiska w latach 2003-2012. Na podstawie szacunkowych danych w latach 2000-2006 zeskładowano 962000 Mg odpadów zawierających azbest (na składowiskach legalnych i w miejscach do tego nie przeznaczonych).

Za najistotniejsze braki w realizacji zadań Programu uznano:

• niedostateczna ilość gminnych, powiatowych i wojewódzkich programów usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest, niski stopień zaawansowania prac na rzecz usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest,

• niedostateczna ilość planów sytuacyjnych rozmieszczenia na terenie województw wyrobów zawierających azbest oraz pełnych wykazów obiektów zawierających azbest i rejonów występującego narażenia na działanie azbestu,

• niedostateczny stopień weryfikacji szacunkowych danych dotyczących ilości miejsc występowania azbestu i wyrobów zawierających azbest,

• niedostateczna ilość inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest oraz ocen stanu technicznego obiektów, w których był lub jest wykorzystywany azbest albo wyroby zawierające azbest. Osoby fizyczne i prawne w okresie od 30 września 2004r. do 31 grudnia 2005r. sporządziły tylko około 110 tys. ocen budynków, co stanowiło około 7,3% liczby obiektów budowlanych, zawierających wyroby z azbestem. Jest to przyczyną braku na poziomie województw, powiatów oraz gmin, informacji o rzeczywistej ilości azbestu, miejscach występowania i stanie technicznym użytkowanych wyrobów zawierających azbest,

• niewystarczające informacje o ilości usuniętych wyrobów zawierających azbest,

• niedostateczne stosowanie i przestrzeganie przepisów zawartych w aktach prawnych,

• niedostateczny przepływ informacji i sprawozdawczości,

• niewystarczająca współpraca administracji rządowej i samorządowej, co nie sprzyjało efektywnej realizacji zadań wynikających z Programu,

• brak systemowego wsparcia finansowego dla podmiotów obowiązanych do podejmowania działań na rzecz likwidacji azbestu, w szczególności dla osób fizycznych, co stanowi istotne zagrożenie dla terminowej realizacji Programu i usunięcia azbestu do 2032 r.

Raport z realizacji Programu pozwala na sformułowanie następujących wniosków:

1. Należy przeprowadzić pełną inwentaryzację oraz ustalić rozmieszczenie terytorialne azbestu i wyrobów zawierających azbest, a także zaplanować działania w celu usunięcia bądź tymczasowego zabezpieczenia tych wyrobów oraz bieżącego monitorowania stanu technicznego obiektów budowlanych zawierających azbest.

2. Należy podjąć stosowne prace legislacyjne, gdyż aktualnie obowiązujące regulacje prawne dotyczące postępowania z azbestem uniemożliwiają wyegzekwowanie obowiązków nałożonych na podmioty fizyczne i prawne. Opracowane w trakcie realizacji Programu narzędzia informatyczne w postaci wojewódzkiej bazy danych o wyrobach i odpadach zawierających azbest (WBDA) oraz systemu elektronicznego monitorowania realizacji Programu, niezbędne do określania zadań w zakresie usuwania wyrobów zawierających azbest z terytorium Polski w układzie gmin i województw oraz unieszkodliwiania przez składowanie powstających odpadów azbestowych, wymagają wprowadzenia odpowiednich regulacji prawnych umożliwiających ich zasilenie informacją z poziomu gmin, aby mogły funkcjonować efektywnie.

3. Należy zintensyfikować prace na rzecz oczyszczenia terytorium Polski z azbestu. Zwiększyć należy tempo usuwania wyrobów zawierających azbest kwalifikujący się do usunięcia oraz zaangażowanie administracji samorządowej, szczególnie gmin.

4. Należy zaktualizować zadania przyjęte w Programie.

5. Należy usprawnić system zarządzania Programem.

Uznając tempo realizacji Programu za zbyt wolne, Ministerstwo Gospodarki zaproponowało ustanowienie wieloletniego programu pod nazwą „Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2008-2032”. Projekt, zawierający propozycje wielu nowych działań, resort zamierza w najbliższym czasie poddać konsultacjom społecznym i międzyresortowym

za: atmoterm.pl